Cmentarze z okresu I wojny światowej cz III

Działania wojenne na Mazowszu rozpoczęły się już w lecie 1914 r. Na przełomie września i października armia niemiecka dotarła pod Warszawę. W okolicach Piaseczna zachowało się kilkanaście cmentarzy w tym kilka właśnie z jesieni 1914 r. Jednym z nich jest zadbany i pod opieką miejscowej ludności cmentarz w Żabiencu. Obiekt znajduje się przy ulicy Łąkowej, w północnej części wsi. O lokalizacji informuje drogowskaz przy sklepie. Cmentarz o kształcie kopca o wysokości 1,5 m., otoczony ogrodzeniem z metalowych słupków połączonych łańcuchem o dużych oczkach. W części centralnej kopczyk kamienno - ziemny. Na jednym z kamieni informacja o pochowanym tu Niemcu, Auguście Nelke z I kompanii, 141 Pułku Piechoty, poległym 10.10.1914 roku. Około 2 km na zachód, we wsi Jesówka znajduje się najładniejszy w okolicach Warszawy cmentarz. Zlokalizowany w lesie na wschód od wsi. Cmentarz na planie prostokąta o wymiarach 25 x 16 m., otoczony ziemnym obwałowaniem, wysokości ok. 1,5 m. Od strony zewnętrznej otoczony fosą. Po zakończeniu I W.Ś. cmentarzem tym opiekowali się niemieccy osadnicy, mieszkający w Iwicznej k/Piaseczna. Cmentarz ten zyskał lokalną nazwę "Różanka", od złożonego na nim ogrodu różanego. Ostatnio remontowany w 1995 r. przez harcerzy z Zalesia.
Wewnątrz obwałowania po bokach dwa pola grobowe z dwoma rzędami krzyży, przedzielone centralnie biegnącą ścieżką. Na grobach pochowanych Niemców kamienne krzyże (35), mogiły żołnierzy rosyjskich w formie polnych kamieni z wyrytym prawosławnym krzyżem i ilością poległych Rosjan (5). Przed wejściem dwa głazy. Na jednym z nich napis: Módlcie się za poległych, na drugim: DEM GEDACHTES DER HIERRUHENDEN (?) 76 DEUTSCHE, 24 (74) RUSSEN. Z dwóch kamieni na polach grobowych wynika, że Rosjan pochowanych zostało co najmniej 77, a są jeszcze dwa, na których brak jest danych o liczbie poległych. Pomnik centralny w formie 3 krzyży. Po środku duży krzyż z blachy stalowej. Po jego lewej stronie krzyż łaciński, zwieńczony daszkiem, po prawej prawosławny z takimż samym daszkiem. Część centralna wyróżniona kamiennym obmurowaniem, po środku którego znajduje się ocembrowany kamieniem dół o wymiarach 1x1x0,8m, stanowiący podmurówkę istniejącej tu prawdopodobnie jeszcze w latach II wojny, bardzo ładnej, drewnianej kapliczki. Stan cmentarza bardzo dobry.
Ciekawym podwarszawskim cmentarzem jest cmentarz nieopodal Konstancina - Marynina. Położony jest przy skarpie starorzecza Wisły, wśród pól w kępie drzew, przy drodze do Góry Kalwarii. Na planie dwóch okręgów, średnica wewnętrznego okręgu wynosi ok. 15 m. W centrum okręgu głaz ze słabo widocznym napisem:

KRIRGER FRIEDHOFF
MARYNIN
29 DEUTSCHE 37 RUSSEN
GEFALLEN 1914

Wnętrze okręgu wybrukowane polnymi kamieniami. Brak wyraźnych pól grobowych. Wokół okręgu, zarówno wewnętrznego jak i zewnętrznego betonowe pięciokątne i kwadratowe stele z nazwiskami pochowanych żołnierzy. Zachowało się 12 nazwisk żołnierzy armii niemieckiej. W centrum okręgu nieopodal głazu centralnego mniejszy głaz z napisem:

EIN RUSS.
STABSKAPITAN
OKT. 14

Znajdują się tu również 2 kamienie polne z napisami: 6 RUSSEN, OKT. 14 oraz jeden z nieczytelnym napisem.
Przy wejściu tablica informacyjna o treści:
Cmentarz wojenny z okresu I wojny światowej. Spoczywają tu polegli 18.10.1914 żołnierze armii rosyjskiej i niemieckiej - w tym wielu Polaków. Cmentarz ten odwiedzał wraz z córką Moniką Stefan Żeromski. Efektem tych spacerów są napisane przez niego „Pomyłki".

Z zachowanych tabliczek imiennych wynika, że co najmniej dwóch pochowanych tu Niemców poległo w sierpniu 1915 r.
Stan zachowania średni, wiele tabliczek porozbijanych, na części skute napisy. Obiekt zaśmiecony.
Wokół rośnie kilka drzew owocowych i kilkusetletni dąb oraz krzewy dzikiej róży.

Największym mazowieckim cmentarzem jest cmentarz w Jednorożcu, w powiecie przasnyskim. Zlokalizowany w lesie w północnej części miejscowości po lewej stronie drogi do Chorzel. Obiekt na planie prostokąta, składa się z dwóch tarasów. Taras dolny o wymiarach 55 x 23 m, górny 30 x 23 m., Połączone są kamiennymi schodkami. Na górnym tarasie pomnik centralny z czerwonego piaskowca o wymiarach 1 x 1 m i wysokości 120 cm.
Cmentarz pierwotnie był ogrodzony płotem (pozostały ślady podmurówki i resztki stalowych słupków z teownika)
Wokół granic cmentarza umieszczono kamienne stele o wymiarach 120 x 70 cm. (zachowało się 65 sztuk), na których alfabetycznie (począwszy od lewej strony wejścia) umieszczono nazwiska poległych. Według informacji na jednej ze stel spoczywa tu łącznie 3584 żołnierzy niemieckich i rosyjskich.
Obiekt zadbany, w bardzo dobrym stanie, pod opieką Urzędu Gminy.
Niestety nie wszystkie cmentarze miały szczęście do opieki. W Pniewie - Czeruchach, nieopodal Ciechanowa znajduje się zdewastowany całkiem niedawno (przez wstyd powiedzieć, zrywkarzy)cmentarz . Położony jest w lesie na skarpie ok. 200 m na zachód od szosy nr 615 Ciechanów - Mława. Mimo, iż położony jest przy drodze, bardzo trudny do odnalezienia. Stan zachowania szczątkowy, kształt niemożliwy do odtworzenia. Prawdopodobnie znajdowały się dwa rodzaje nagrobków: krzyże betonowe wys. ok. 70 cm i betonowe tablice o trudnych do określenia rozmiarach. Do dnia dzisiejszego zachował się jeden krzyż, cztery porozbijane i kilka kompletnie zniszczonych tablic betonowych. Nie jest znana liczba i przynależność pochowanych tu żołnierzy. Na pewno spoczywają tu żołnierze niemieccy.
Do dnia dzisiejszego na Mazowszu zachowało się ok. 200 cmentarzy. Od tych zadbanych, w bardzo dobrym stanie, po zupełnie zapomniane i zaniedbane, często niemożliwe do odszukania w terenie. Smutne jest to, że te, leżące na „naszych" gruntach, też często są w stanie dalekim od ideału.

cmentarz w Konstancinie - Maryninie

Autor tekstu: Mariusz Kwieciński

Opublikowano dnia: 2008-04-05 18:22:48 przez: luscinia

- - - REKLAMA - - -

Cmentarze z okresu I wojny światowej cz III

Po godzinach » Pasje i zaintersowania » Cmentarze z okresu I wojny światowej cz III

Reklama

Partnerzy

Polecamy