wyślij newsaCharakterystyka gatunku Taxus baccata L. (Cis polspolity)
Publikacje » Charakterystyka gatunku Taxus baccata L. (Cis polspolity)
Taxus baccata L. należy do rodziny cisowatych Taxaceae, jest rośliną strefy umiarkowanej. Występuje w Europie, Afryce Północnej i Azji Mniejszej. W Polsce reprezentuje element atlantycki i osiąga północno-wschodnią granice zasięgu. Biegnie ona linią od Suwałk, poprzez Sokółkę, Ostrów Mazowiecki, Pułtusk, Płock, Włocławek, Poznań, Wieluń, Radomsko, Skarżysko, Sandomierz, Rzeszów, aż do Przemyśla.
W klimacie Polski cis cierpi w czasie ostrych zim. Niskie temperatury uszkadzają pędy wierzchołkowe, czego efektem mogą być późniejsze rozwidlenia strzały. Jest także wrażliwy na niedobór wody.
Optymalne warunki wzrostu i rozwoju znajduje przy średnich temperaturach rocznych 9–10oC i opadach rzędu 1200–1400 mm. Najkorzystniejsze są dla niego wilgotne i głębokie gleby wapienne, z dużą zawartością K, P i Ca.
Ze względu na wymagania klimatyczne, w Polsce dla cisa najkorzystniejszych jest sześć krain przyrodniczo-leśnych:
- Śląska,
- Małopolska,
- Bałtycka,
- Sudecka,
- Karpacka,
- część Mazursko-Podlaskiej.
Cis pospolity jest drzewem niższego piętra wysokopiennych, wielogatunkowych lasów liściastych i mieszanych z bukiem i jodłą. Wymaga mikroklimatu typowo leśnego. Z punktu widzenia hodowli lasu najlepszymi dla utrzymania tego gatunku w drzewostanie są rębnie: przerębowa, stopniowa udoskonalona oraz gniazdowa częściowa. Dają one możliwość długiego okresu odnowienia.
Cis pospolity z wykształconymi nasionami w czerwonych osnówkach
Taxus baccata L. osiąga wysokość do 15 metrów. Wytwarza gęsty system korzeniowy. Cechuje go bardzo powolny przyrost grubości, średnio rocznie wynosi on 0,09–0,11 cm. Pierśnica dochodzi do 50 cm. Wzrost wysokości liniowo zależy od ilości docierającego światła, ale tylko do 60% światła pełnego, występują dwie jego kulminacje: między 30–40 oraz 150–160 rokiem życia. Cis charakteryzuje się duża siłą odroślową. Jest gatunkiem długowiecznym, żyje do 1000 lat. Wiek najstarszego okazu na świecie, rosnącego w Szkocji szacuje się na około 3000 lat.
Kora Taxus baccata L. jest cienka, łuszcząca się, na starszych pniach szorstka, barwy szaro-wiśniowej. Gałęzie długie, odstające, nieregularnie skrętoległe. Drewno odznacza się wybitną wąskosłoistością i nie posiada przewodów żywicznych. Jest twarde, sprężyste i trudno-łupliwe. Tworzy wąski, żółtawy biel oraz czerwono-brunatną, nieregularną, plamistą twardziel.
Igły długości do 3 cm, szerokości 2–2,5 mm, są szablasto wygięte i ostro zakończone, ich trwałość wynosi 5 do 8 lat, a wymiana jest stopniowa.
Cis pospolity jest gatunkiem dwupiennym. Kwitnie przed rozwojem liści. Pąki kwiatowe tworzą się w połowie lata, po spodniej stronie gałązek, w pachwinach igieł. W kwiatach męskich znajduje się od 6 do 14 symetrycznie rozmieszczonych tarczkowych pręcików z workami pyłkowymi, żeńskie składają się z pojedynczego wyprostowanego zalążka oraz z osnówki. Cis kwitnie w marcu – kwietniu. Po zapyleniu tworzą się jajowate, nieznacznie spłaszczone brązowe nasiona, długości do 6 mm, otoczone czerwoną osnówką. Dojrzewanie nasion trwa od sierpnia do października.
Mogą one przelegiwać w glebie nawet do 4 lat. Obradzanie rozpoczyna się od 20 do 30 roku życia na wolnej przestrzeni, a w drzewostanie w wieku 70–120 lat. Urodzaj nasienny powtarza się co 2–3 lata. Rozsiewanie nasion odbywa się głównie przy współudziale ptaków (sójek, zięb, kosów, drozdów i kwiczołów), które zjadają nasiona i przenoszą je w przewodzie pokarmowym nawet na odległość 700 m.
Cisy rozmnażane wegetatywnie z sadzonek z pędów bocznych na ogól nie wykształcają wyraźnego przewodnika i rozrastają się gałęziście na boki.
Taxus baccata L. zawiera substancje toksyczne najsilniej działające w okresie wzrostu pędów. Znane są przypadki zatrucia zwierząt domowych po zjedzeniu igliwia. Śmiertelną dawką dla człowieka jest odwar z 50–100 g igieł. Jedynie osnówka nasienna nie zawiera trujących związków.
Igły cisa zawierają również 10-DAB III (10-deacetylobakatyna III). Związek ten służy do półsyntezy taxolu, będącego lekiem antynowotworowym. Badania wykazały jego wysoką efektywność w leczeniu raka piersi, płuc i jajników.
Cis należy do drzew najbardziej odpornych na emisje przemysłowe, szczególnie dobrze znosi działanie SO2. Z powodzeniem znosi zanieczyszczenia wielkich miast i może być wprowadzany w I i II strefie zagrożenia przemysłowego. Coraz bardziej powszechnie sadzony bywa w zieleńcach i ogrodach. W parkach można aktualnie spotkać około 100 jego odmian.
Literatura:
Bugała W. 1975. Cis /Taxus baccata L./ Systematyka i zmienność. [W:] Cis pospolity, pod redakcją Bartkowiaka, PWN.
Czartoryski A. 1975. Z przeszłości cisa. [W:] Cis pospolity, pod redakcją Bartkowiaka, PWN.
Holmes F., Walters S., Theriault R. 1991. Phase II trial of taxol, an active drug in the treatment of metastatic breast cancer. J. Natl. Cancer Inst.
Hulme P. 1996. Natural regeneration of yew /Taxus baccata L./: Microsite, seed or herbivore limitation? Ecology.
Kapuściński S. 1947. Cis jako roślina żywicielska. Wszechświat /8/.
Kisiel W. 1993. Cisy i nowotwory. Wszechświat 94 /10/.
Król S. 1975. Zarys ekologii. [W:] Cis pospolity, pod redakcją Bartkowiaka, PWN
Seneta W. 1978. Dendrologia. PWN, Warszawa.
Seneta W. 1981. Drzewa i krzewy iglaste. PWN, Warszawa.
Szymańska I. 1992. Cis – drzewo przeszłości i przyszłości. Aura /7/.
Tomanek J. 1997. Botanika leśna. PWRiL, Warszawa.
Zaręba R. 1984. Możliwości reintrodukcji w lasach i utrzymania w rezerwatach cisa pospolitego – Taxus baccata L. Sylwan, 128(11). Zarzyński P. 2002. Rekordowe cisy. Las Polski; (13-14): 19-20.
Autor: mgr inż. Piotr Gawlik
Zobacz także publikacje „Zagrożenia i historia ochrony cisa w Polsce”
Opublikowano dnia: 2005-10-07 11:52:44
Reklama
Partnerzy
Polecamy
