wyślij newsaPrzebudowa drzewostanów w Nadleśnictwie Jamy
Publikacje » Przebudowa drzewostanów w Nadleśnictwie Jamy
Powierzchnia Nadleśnictwa Jamy według stanu na 1.10. 2002
r. wynosi 18849ha, w tym powierzchnia leśna 17703 ha. Zasięg
terytorialny obejmuje 1410km2 przy przeciętnej lesistości 15%. Nadleśnictwo dzieli się na trzy obręby (Chełmno, Jamy i Łąkorz) oraz 20 leśnictw.
Obszar Nadleśnictwa Jamy zaliczony został do dwóch krain przyrodniczo-leśnych (9000 ha - 48% powierzchni) leży w krainie Bałtyckiej, pozostałe 52% w krainie Wielkopolsko-Pomorskiej. Granica między krainami I i III opisana w literaturze nie znajduje potwierdzenia w terenie na podstawie prac glebowo-siedliskowych.
Zdecydowana większość, bo aż 62% powierzchniowych utworów geologicznych uformowana została podczas ostatniego zlodowacenia - bałtyckiego (Vistulianu).
Skład mechaniczny gleb występujących na terenie Nadleśnictwie to głównie piaski luźne i słabo gliniaste, nie podścielone do dwóch metrów głębokości, żadnymi utworami mocniejszymi, występują one na obszarze około 9800 ha, tj. 52% powierzchni.
W toku prac gleboznawczych wyodrębniono 21 typów i 57 podtypów gleb. Bezwzględnie dominują gleby rdzawe, gdyż zajmują 63% powierzchni, ponadto występują gleby płowe (7%), brunatne właściwe (6,2%), deluwialne (4%), bielicowe (3,8%), torfowe (3,2%), murszowe (1,9%), murszaste (1,6%), mady rzeczne (1,7%) i inne (7,6%).
Gleby historycznie leśne - występują na powierzchni 13217,19 ha (75%), zaś gleby porolne zajmują 4283,52 ha (25%).
Warunki termiczne na terenie Nadleśnictwa są zróżnicowane, część zachodnia położona w bezpośrednim sąsiedztwie doliny Wisły oraz obszar Basenu Grudziądzkiego są wyraźnie cieplejsze, część wschodnia położona wyżej ma średnie roczne temperatury niższe.
Zachodnia część Nadleśnictwa, która rozciąga się wzdłuż krawędzi Doliny Wisły, oraz tereny położone w Basenie Grudziądzkim charakteryzują się niskimi rocznymi opadami atmosferycznymi (Grudziądz 442 mm) - w strefie tej leży 41% lasów nadleśnictwa, dalej w kierunkach wschodnim i północnym opady stopniowo rosną i osiągają 510 mm w Łasinie, 566 mm w Biskupcu Pomorskim, 585 mm w Gardei i 670 mm w rejonie Nowego Miasta Lubawskiego.
Dominującym typem siedliskowym jest LMśw, który występuje na 40% powierzchni, udział siedlisk żyznych tzw. „lasowych” wynosi łącznie 70%.
W składzie gatunkowym lasów przeważa sosna, jej udział wynosi około 72% .Obecny udział sosny w drzewostanach jest wyższy o 22% niż wskazują na to warunki siedliskowe, również brzozy i olchy jest więcej (+7,6%) niż to wynika z jakości siedlisk. W niedoborze są natomiast dąb (-12,5%), i buk (-20,6%).
Siedliska zniekształcone (słabo zmienione) występują na powierzchni 8838ha, tj. 50,5%, w tym siedliska zniekształcone na gruntach porolnych stanowią 37% (3234 ha). Największe odstępstwa od normy występują w BMśw (88%), LMśw (55%) i Lśw (37%).
Dane powyższe obrazują skalę problemów w zakresie przebudowy drzewostanów z jakimi przyjdzie się uporać obecnemu i przyszłym pokoleniom leśników.
Przedmiotem niniejszego opracowania jest przebudowa drzewostanów z zastosowaniem rębni. (Słownik encyklopedyczny dla leśników, drzewiarzy i myśliwych), jako przebudowę określa, cyt. "planowaną zmianę składu gatunkowego, ustroju(pod względem wieku), i formy (pod względem rozmieszczenia gatunków) drzewostanu dokonywaną za pomocą szeregu czynności techniczno-gospodarczych" W 10-leciu (1997-2006) zaplanowano do przebudowy 1890 ha drzewostanów o składzie gatunkowym niedostosowanym do siedliska.
Zakres powierzchniowy tych prac przedstawia tabela
Cel hodowlany jaki należy osiągnąć w danyc warunkach siedliskowych, określa gospodarczy typ drzewostanu - wyznacza on docelowy skład gatunkowy uprawy który powinien zostać osiągnięty pod koniec okresu odnowienia.
Realizując ten cel należy dążyć do obniżenia i rozproszenia ryzyka hodowlanego, przez co należy rozumieć sadzenie możliwie dużej ilości gatunków na właściwym siedlisku (Bernadzki 2000).
Typy gospodarcze drzewostanów oraz docelowe składy gatunkowe upraw zatwierdzone zostały przez I Komisję Techniczno-Gospodarczą.
Na I KTG określone zostały również rodzaje rębni, okresy odnowienia i nawroty cięć, jakie należy stosować dla poszczególnych typów siedliskowych lasu. Przyjęto, że w Nadleśnictwie Jamy zastosowanie będą miały rębnie Ib(Bs, Bśw, Ol), Id(BMśw), IIa, IIb(LMw, Lśw, Lw, Olj), IIe, IId (BMw, LMśw, oraz Lśw w drzewostanach wymagających przebudowy). Przewiduje się również stosowanie rębni III d w drzewostanach z udziałem dębu i buka, dobrej jakości (1,2), różnowiekowych, o zróżnicowanym składzie gatunkowym, a także w lasach ochronnych.
`Dobór właściwej rębni do przebudowy konkretnego drzewostanu, napotyka niekiedy na poważne trudności, dzieje się tak dlatego, że rębnie opracowane zostały dla drzewostanów modelowych, my natomiast często gospodarzymy w drzewostanach o zniekształconym składzie gatunkowym. Przyczyn takiego stanu rzeczy należy upatrywać w nadmiernej pinetyzacji i monotypizacji lasów, oraz hodowli w lasach zbyt dużej ilości zwierzyny płowej, która w przeszłości skutecznie eliminowała z upraw dąb, jesion i inne gatunki liściaste.
Kolejnym problemem, niekiedy trudnym do rozwiązania jest "operatowy plan cięć", w którym poza lokalizacją cięcia, rodzajem rębni i powierzchnią manipulacyjną określa się także powierzchnię do odnowienia i masę grubizny do pozyskania . Często jest tak, że brakuje korelacji między planowaną w 10-leciu powierzchnią do odnowienia, a przyjętym okresem odnowienia dla poszczególnych gatunków.
Prowadząc przebudowę drzewostanów za pomocą rębni częściowych, a także rębni Id, nie można kierować się ściśle planem pozyskania grubizny, jaki określono w operacie, bo to ile pozyskamy drewna zależne jest od rodzaju cięć odnowieniowych, jakie będziemy wykonywać i okresu odnowienia niezbędnego dla wyhodowania uprawy.
Ponadto przy zakładaniu gniazd lub wykonywaniu cięć częściowych, w pierwszej kolejności lokalizuje się je w naturalnie powstałych lukach i przerzedzeniach, stąd pobór masy z 1 ha w pierwszych cięciach odnowieniowych jest niski, a rośnie dopiero w kolejnych cięciach odsłaniających i uprzątających.
Przystępując do wyboru rębni, należy wyjść z docelowego składu gatunkowego przyszłego drzewostanu, a następnie w zależności od wymagań ekologicznych poszczególnych gatunków i wieku ich rębności ustalić kolejność odnawiania oraz dokonać wyboru najodpowiedniejszych cięć odnowieniowych (gniazdowych, częściowych, przerębowych, zupełnych). Dopiero po ustaleniu kolejności odnowienia poszczególnych gatunków i określenia dla nich najkorzystniejszych cięć odnowieniowych można przystąpić do wyboru rębni najbliższej naszym potrzebom.
Wątpliwości wokół stosowania lub nie, odnowienia sztucznego pod osłoną drzewostanu wyjaśnia Puchalski, cyt. "Nie można stawiać pytania alternatywnie: zrąb zupełny albo odnowienie naturalne pod drzewostanem, ponieważ odnowienie sztuczne nie zawsze musi łączyć się ze zrębem zupełnym; można przecież odnawiać drzewostan sztucznie, wykorzystując ekologiczne zalety techniki naturalnego odnowienia i stosować uprawę pod górną lub boczną osłoną , np. w rębni brzegowo -smugowej lub sztucznej rębni gniazdowo - pasowej"
W Nadleśnictwie Jamy przebudowa drzewostanów prowadzona jest przy zastosowaniu następujących rębni:
Rębnia zupełna gniazdowa (Id) stosowana jest do przebudowy litych sośnin rosnących na siedlisku BMśw na drzewostany mieszane z udziałem do 20% dębu bezszypułkowego i 10% buka.
Rębnie częściowe wielkopowierzchniowa (IIa) i pasowa (IIb) służą do przebudowy litych olchszyn rosnących na siedlisku OlJ na drzewostany mieszane z przewagą jesionu (około 60%), oraz do przebudowy drzewostanów o zniekształconym składzie gatunkowym rosnących na siedliskach LMśw, LMw, Lśw, Lw, Lł, gdzie pod osłoną górną należy odnowić dąb w ilości ponad 30% oraz gatunki cienioznośne, w tym buka.
Rębnia gniazdowo-częściowa (II e) jest najpowszechniej stosowaną do przebudowy litych sośnin rosnących na siedliskach LMśw, LMw, Lśw, na drzewostany mieszane z udziałem do 30% dębu szypułkowego oraz buka.
Rębnia stopniowa gniazdowa udoskonalona (III d) stosowana jest do przebudowy drzewostanów mieszanych i różnowiekowych oraz w lasach glebochronnych, na siedliskach (LMw, Lśw, Lw, LŁ).
Szczegółowe zasady wykonania rębni.
Z cięciami rębnymi należy wkraczać do drzewostanów wyłącznie dla osiągnięcia konkretnego celu hodowlanego. Przed przystąpieniem do cięć należy wyznaczyć w drzewostanie i nanieść na szkic miejsca sadzenia poszczególnych gatunków głównych oraz biogrupy i ekotony, a także granice transportu i szlaki zrywkowe.
1. Rębnie częściowe - IIa i IIb w drzewostanach bukowych.
Rębnia IIa jest najodpowiedniejszą rębnią dla buka. Realizuje się ją w czterech etapach:
Etap I - cięcia przygotowawcze prowadzone są w kilku nawrotach, w okresie trzebieży późnych lub w ostatniej klasie wieku wyznaczającej kolej rębu - trwają 6 do 10 lat. Usunięciu podlegają przede wszystkim drzewa złej jakości z drzewostanu głównego. Intensywność cięć przygotowawczych odpowiada intensywności trzebieży. Drzewa po wykonanym zabiegu powinny lekko stykać się gałęziami. Pozostawia się drzewostan podrzędny, jako osłonę gleby. W nadmiernie zwartych buczynach gromadzi się gruba warstwa nierozłożonych liści która utrudnia kiełkowanie nasion. Optymalna grubość ściółki nie powinna przekraczać 3 do 6 cm. Za dobry wskaźnik sprawności gleby przyjmuje się runo w skład którego wchodzą: szczawik zajęczy, zawilce, gajowiec żółty, tj. rośliny charakterystyczne dla wiosennego aspektu runa. Na zbyt duże prześwietlenie drzewostanów rosnących na siedliskach świeżych (og6 - LMśw 1 i Lśw 1), skutkiem czego jest nadmierne przesuszenie ściółki i wierzchnich warstw gleby, w tym poziomu próchniczego, wskazują światłożądne trawy, szczególnie wiechlina gajowa i prosownica rozpierzchła, natomiast na siedliskach opadowo silnie świeżych (og5) z wysokim poziomem wody glebowo-opadowej (LMśw 2, Lśw 2) glebę silnie zachwaszczają sity. Zarówno nadmierne przesuszenie jak i uwilgotnienie gleb, w wyniku nieprawidłowo wykonanych cięć obsiewnych, niekorzystnie wpływa na rozwój odnowienia naturalnego.
Etap II - cięcia obsiewne wykonuje się w roku obfitego urodzaju nasion buka. Drzewostan przerzedza się równomiernie na całej powierzchni, usuwając głównie drzewa opanowane oraz w miarę potrzeby pojedyncze drzewa z drzewostanu głównego. Po cięciu wskaźnik zadrzewienia powinien osiągnąć wartość około 07-08 . Nadmierne przerzedzenie drzewostanu stwarza zagrożenie dla młodego pokolenia ze strony przymrozków oraz konkurencji uciążliwych roślin ( malin, jeżyn, i traw ). Przed opadnięciem nasion można mineralizować glebę przy użyciu pługa talerzowego lub brony talerzowej.
Etap III - pierwsze cięcie odsłaniające wykonuje się zimą trzeciego roku po obsiewie. W sumie należy wykonać dwa lub trzy cięcia odsłaniające, w odstępach 3 do 5 letnich.
Etap IV - cięcie uprzątające wykonuje się po 15 do 20 latach od obsiewu, gdy odnowienie naturalne będzie miało 1 do 2 metra wysokości. Warunkiem jest jednak osiągnięcie zwarcia w kępach podrostu, gdyż zapobiega ono nadmiernemu zachwaszczeniu, a co za tym idzie rozmnoży gryzoni które potrafią unicestwić odnowienia naturalne buka niekiedy na dużych powierzchniach. Takie przypadki miały miejsce, w Nadleśnictwie Jamy, w latach siedemdziesiątych.
Cięcie uprzątające nie może być jednak opóźnione, samotnie stojące buki ulegają zgorzeli słonecznej, a szkody w podroście są tym większe im jest on bardziej wyrośnięty. Ujmując bardziej obrazowo najkorzystniej jest odsłaniać podrosty o wysokości 1,5 do 2,0 m które po przygięciu do ziemi nie łamią się lecz po jakimś czasie powstają.
2. Rębnia II a i II b w drzewostanach dębowych
Etap I - cięcia przygotowawcze wykonuje się w klasie wieku wyznaczającej kolej rębu. Drzewostan przerzedza się tak, aby wskaźnik zadrzewienia wynosił około 08.
Etap II - cięcia obsiewne należy wykonać, gdy w danym roku owocuje przynajmniej 50% drzew, intensywność cięcia nie powinna przekroczyć 10 -15%. Glebę można mineralizować przy pomocy brony lub pługa talerzowego. Jeżeli jest dużo zwierzyny, szczególnie dzików drzewostan powinien zostać ogrodzony.
Etap III - cięcia odsłaniające - pierwsze cięcie wykonuje się wiosną po udanym obsiewie, jego intensywność powinna doprowadzić do obniżenia zadrzewienia poniżej 05, tak aby do dna lasu dochodziło około 50 do 70% pełnego światła. Utrzymanie przy życiu odnowienia naturalnego przy mniejszym dostępie światła jest wątpliwe. Następne dwa cięcia odsłaniające wykonuje się w odstępach 5 - 7 letnich, w zależności od stanu odnowienia. Tak intensywne cięcia odsłaniające z jednej strony skracają znacznie okres odnowienia do 10-15 lat, z drugiej zaś niosą ryzyko silnego zachwaszczenia się gleby i w przypadku przepadnięcia nalotów utrudniają ponowne odnowienie naturalne. Ryzyko musi podjąć hodowca. Dlatego bardziej "bezpieczną" wydaje się rębnia IId, gdyż intensywne przerzedzanie drzewostanu wykonywane jest tylko w gniazdach, a nie na całej powierzchni strefy.
Etap IV - cięcie uprzątające - należy wykonać gdy podrost osiągnie 1.5 do 2.0 metrów wysokość oraz zwarcie - podobnie jak przy buku i jednocześnie zachowuje jeszcze wiotkość. Całkowity okres odnowienia wyniesie 10 do 15 lat.
3. Rębnia częściowo gniazdowa II d
Polega na wykonaniu cięć częściowych - gniazdami, w kępach buka lub dębu występujących w drzewostanach z przewagą sosny lub innych gatunków. Cięcia te mają na celu zainicjowanie odnowienia naturalnego gatunków ciężkonasiennych. Po uzyskaniu przez podrosty dębu lub buka na gniazdach parametrów opisanych przy okazji omawiania rębni II a, b pozostała oowierzchnia drzewostanu wycinana jest cięciem zupełnym i odnawiana jest sztucznie zgodnie z docelowym składem gatunkowym.
Etap I - cięcie przygotowawcze w kępach dębu i buka należy wykonać w klasie wieku wyznaczającej kolej rębu.
Etap II - cięcie obsiewne i cięcia odsłaniające wykonuje się na zasadach określonych dla rębni IIa,b.
Etap II I- cięcie odsłaniające w kępach odnowienia naturalnego dębu i buka - drzewostan pomiędzy kępami usunąć cięciem zupełnym i odnowić zgodnie z typem gospodarczym.
Całkowity okres odnowienia wyniesie w przypadku dębu i buka 15-20 lat.
4. Rębnie: zupełna gniazdowa I d i gniazdowo częściowa II e
W przypadku Nadleśnictwa Jamy wykonanie rębni Id ograniczone zostało do drzewostanów rosnących na siedliskach BMśw. Natomiast rębnię IIe zaplanowano dla drzewostanów na siedliskach "lasowych" gdzie udział odnowienia dębu w gniazdach nie przekracza 30% - ograniczenie to nakładają ZHL, § 38, w trosce o zachowanie odporności mechanicznej drzewostanu. W przypadkach gdy udział dębu wzrasta > 30% bardziej wskazane wydaje się wykonanie jednej z następujących rębni II b lub II d ze sztucznym odnowieniem dębu pod osłoną drzewostanu lub III d ze względu na długi okres odnowienia (do 40 lat) ,a co za tym idzie możliwość dwukrotnego założenia gniazd w odstępie 20-letnim.
W rębniach gniazdowych bardzo ważne znaczenie ma wielkość zakładanych gniazd, wpływa ona w zasadniczy sposób na kształtowanie światła, temperatury i wilgotności, czyli korzystnego mikroklimatu dla rozwoju młodego pokolenia lasu.
Miarą ekologiczną warunków panujących w gnieździe jest wysokość otaczającego drzewostanu.
Światło - intensywność światła w gniazdach wzrasta szybko wraz ze zwiększaniem się średnicy gniazda do 1-1.5 wysokości otaczających go drzew, po czym nasila się dalej, ale w wolniejszym tempie. Największe ilości promieniowania otrzymuje północna strona gniazd, najmniejsze południowa.
Temperatura - tylko luki powstałe z wycięcia jednego lub dwóch drzew mają mikroklimat otaczającego drzewostanu. Ze zwiększającą się wielkością gniazda promieniowanie bezpośrednie i rozproszone dociera coraz efektywniej do środka gniazda. Nocne wypromieniowanie zwiększa się, czego następstwem jest spadek temperatury w nocy.
W miarę zwiększania się powierzchni gniazda rośnie zagrożenie przez przymrozki, przy czym niebezpieczeństwo jest największe w środku gniazda, brzeg północny jest cieplejszy niż południowy. Przy stosunku średnicy gniazda (D) do wysokości drzewostanu(h) równym 1/2, temperatura w gnieździe wzrasta do ponad 5 stopni w porównaniu z temperaturą drzewostanu. Dopiero przy stosunku D:h=3 następuje wymieszanie powietrza i różnica temperatury w porównaniu z drzewostanem zmniejsza się. W nocy, w gniazdach o stosunku D:h=2 stwierdzono największe, w porównaniu z drzewostanem temperatury ujemne.
Gniazdo o dłuższej średnicy zorientowanej wschód - zachód ma niższe temperatury maksymalne aniżeli gniazdo wydłużone na kierunku północ-południe.
Wilgotność powietrza - w lukach i małych gniazdach, lepiej naświetlanych i ogrzewanych, a zarazem charakteryzujących się silniejszymi ruchami powietrza, parowanie jest z reguły większe niż wewnątrz drzewostanu. W gnieździe o średnicy 1.5 wysokości drzewostanu parowanie w północnej, bardziej nasłonecznionej połowie gniazda przekraczało podczas ciepłych dni letnich o 10 i więcej procent parowanie na sąsiedniej powierzchni otwartej. W małym gnieździe o średnicy 0.8 wysokości drzewostanu parowanie stanowiło tylko około 90% parowania terenu otwartego, zaś w drzewostanie o zwarciu 0.8 kształtowało się na poziomie 80-85%. parowania na powierzchni otwartej.
Wiatr - łącznie z temperaturą i opadami przyczynia się do powstania w gniazdach swoistego mikroklimatu, który w zależności od wielkości gniazda może być bardziej lub mniej korzystny dla odnowienia zarówno naturalnego, jak i sztucznego. Najkorzystniejsze stosunki mikroklimatyczne występują tylko w mniejszych gniazdach o średnicy około 14 metrów , w których gleba nie utrzymuje bezpośredniego promieniowania, a klimat otoczenia (drzewostanu) wywiera jeszcze bardzo silny wpływ.(Puchalski 1975)
Szczegółowe zasady wykonania rębni I d i II e
Etap I - wycięcie gniazd dla odnowienia dębu. Gniazda należy lokalizować, w oparciu o mapę glebowo - siedliskową, w miejscach najkorzystniejszych dla odnowienia dębu. Kształt gniazd powinien być owalny lub zbliżony do elipsy. Zorientowanie przestrzenne - dłuższa średnica ze wschodu na zachód, krótsza z północy na południe. Gniazda w kolejnych szeregach wycina się nieregularnie, tak aby nie tworzyły ciągów zgodnie z kierunkiem panujących wiatrów. W miarę możliwości, dla założenia gniazd należy wykorzystywać powstałe luki i przerzedzenia, nie zakłócając jednak zbytnio przyjętego ładu przestrzennego. Wielkość gniazd nie powinna przekraczać 8 -12 arów (wyjątkowo 15 ar.). Krótsza średnica (N-S) nie może być większa od 0.8 wysokości otaczającego drzewostanu. Średnica ( E-W ) nie powinna przekraczać podwójnej wysokości otaczającego drzewostanu. Większe gniazda (około 12 - 15 arów ), można zakładać w bardzo wysokich drzewostanach o pionowym zwarciu, mniejsze ( 8 - 10 arów) w drzewostanach prześwietlonych, o przerwanym zwarciu i braku drugiego piętra. Gdy zaistnieje konieczności założenia gniazd na stoku o wystawie południowej lub w obniżeniach terenu narażonych na powstawanie zmrozowisk, a także w sąsiedztwie powierzchni otwartych (pola, uprawy leśne) lub rozległych lukach należy pozostawić około 30% drzew dla osłony (tzw. cienniki), mogą to być drzewa z pierwszego, jak i drugiego piętra drzewostanu. Lokalizując gniazda należy omijać cenne domieszki (nasienniki) dębu, buka, jesionu, lipy, jaworu i inne, które mogą być wykorzystane do odnowienia naturalnego tych gatunków. Należy usunąć z bezpośredniego sąsiedztwa gniazd drzewa nisko ugałęzione lub podkrzesać im gałęzie do wysokości 6 metrów, aby nie zwisały nad uprawą gdyż hamują wzrost młodych drzewek. Odstęp między gniazdami powinien wynosić, dwie wysokości otaczającego drzewostanu, co przy udziale gniazd wynoszącym 30% jest praktycznie niemożliwe - lecz nie mniej niż jedną wysokość. Łączna powierzchnia gniazd musi wynikać z udziału dębu w gospodarczym typie drzewostanu. Obowiązuje zasada, że na gnieździe sadzi się tylko jeden gatunek.W przypadkach, gdy udział dębu jest mniejszy niż 30%, a dla uzyskania "klasy odnowienia" w rębniach gniazdowych odnowione powinno zostać 30% powierzchni, wskazane jest wysadzić jednocześnie z dębem inny gatunek główny np. 10% buka - pod osłoną drzewostanu. Cząstkowy okres odnowienia wyniesie około 7 do10 lat.
Etap II - po uzyskaniu przez dąb na gniazdach 1,5 do 2,0 metrów wysokości, należy wykonać na powierzchni międzygniazdowej cięcia częściowe w formie kęp i odnowić naturalnie lub sztucznie buka oraz inne gatunki główne (np. lipę) i domieszkowe (np. klon, jawor, świerk i inne). Kępy bukowe należy lokalizować pomiędzy istniejącymi gniazdami dębowymi (mogą do nich przylegać ), w miejscach najbardziej korzystnych dla odnowienia buka - ustalonych na podstawie map glebowo - siedliskowych. Kształt kęp bukowych powinien być owalny, w szczególnych warunkach terenowych dopuszcza się nieregularny, z wykorzystaniem naturalnych luk i przerzedzeń o średnicy nie przekraczającej wysokości otaczającego drzewostanu. Wielkość poszczególnych kęp gatunków głównych nie powinna przekraczać kilkunastu arów, a ich łączna powierzchnia powinna wynikać z udziału danego gatunku w docelowym składzie gatunkowym uprawy. Przerzedzenie drzewostanu powinno odpowiadać wymaganiom ekologicznym odnawianego pod jego osłoną gatunku. W przypadku buka powinno wynosić około 08 wskaźnika zadrzewienia, tak aby korony sosen stykały się podczas silnego wiatru. Osłona z gatunków liściastych: graba, lipy i innych ( poza brzozą) powinna mieć zwarcie około 06. W cięciu tym należy usunąć nadmiar graba, lipy, jaworu, brzozy, których łatwość obsiewania się może zagrozić odnowieniu. Jeżeli sadzimy buka w bezpośrednim sąsiedztwie gniazd dębowych to w miarę możliwości, dla lepszego ocienienia, od strony południowej gniazda. W II etapie należy również odsłonić istniejące już gniazda dębowe, wycinając wokół każdego z nich pas drzew o szerokości 3-5 metrów (3 metry od strony północnej, 5 metrów od południowej) przestrzeń tą jeżeli nie odnowiła się naturalnie, można odnowić sztucznie. Opóźnianie tej czynności powoduje, że wzrost uprawy na obrzeżu gniazd jest zbyt słaby, a część drzewek w ogóle obumiera. Zdarza się w praktyce niestety i tak, że niektóre gniazda zostają zapomniane i przez wiele lat, aż do drągowiny nie są odsłaniane, po wycięciu otaczającego drzewostanu porastają "wilkami" które źle wpływają na jakość techniczną drewna. Wilgotniejsze mikrosiedliska należy wykorzystać dla odnowienia wiązu, jaworu i jesionu. Gatunki pomocnicze - pielęgnacyjne (np.lipa, klon), należy wysadzać grupowo po 5-10 sztuk razem z gatunkiem głównym np. dębem lub bukiem. Także cenne domieszki biocenotyczne (np. dzika grusza, jabłoń płonka, jarząb brekinia) wskazane jest sadzić pojedynczo lub grupowo, po kilka sztuk, w ogrodzonych gniazdach dębowych. Cząstkowy okres odnowienia wyniesie 7 do 10 lat.
Etap III - cięcie uprzątające wykonać na powierzchni między kępami dębu i buka oraz nad bukiem i odnowić sosną oraz światłożądnymi gatunkami domieszkowymi (md, dg). Cząstkowy okres odnowienia wyniesie około 5 lat. Całkowity okres odnowienia wyniesie 15 do 20 lat.
5. Rębnia stopniowa gniazdowa udoskonalona - III d
Rębnia stopniowa gniazdowa służy do elastycznego stosowania różnych form cięć (gniazdowych, częściowych, przerębowych, zupełnych) i odnawiania naturalnego lub sztucznego drzewostanów. Wszystkie cięcia powinny być dostosowane do właściwości biologicznych sadzonych gatunków drzew oraz warunków siedliskowych. Odnowienie prowadzone jest na strefach o ograniczonej szerokości, a tylko wyjątkowo na całej powierzchni drzewostanu.Przed przystąpieniem do cięć, dla zachowania ładu przestrzennego należy wyznaczyć granice transportu oraz szlaki zrywkowe. Cięcia należy prowadzić od granicy transportu w kierunku dróg wywozowych Cięcia są prowadzone w nawrotach 3 - 6-letnich. Okres odnowienia wynosi 20 - 40 lat.
W Nadleśnictwie Jamy dotychczas objęto przebudową około 700 hektarów drzewostanów. Założono 217 hektarów upraw w gniazdach oraz 215 hektarów pod osłoną. Odnowienie naturalne w drzewostanach rębnych, w formie nalotów i podrostów występuje na powierzchni 133 hektarów.
Główne zagrożenia, jakie występują przy tego typu sposobie zagospodarowania lasu to szkody powodowane w uprawach przez zwierzynę płową, która jest w stanie unicestwić odnowienia dębowe w gniazdach i znacznie wydłużyć okres przebudowy drzewostanu, oraz brak konsekwencji w realizacji kolejnych cięć odnowieniowych.
Literatura:
Autor: mgr inż. Andrzej Tarnawski - Nadleśnictwo Jamy
Obszar Nadleśnictwa Jamy zaliczony został do dwóch krain przyrodniczo-leśnych (9000 ha - 48% powierzchni) leży w krainie Bałtyckiej, pozostałe 52% w krainie Wielkopolsko-Pomorskiej. Granica między krainami I i III opisana w literaturze nie znajduje potwierdzenia w terenie na podstawie prac glebowo-siedliskowych.
Zdecydowana większość, bo aż 62% powierzchniowych utworów geologicznych uformowana została podczas ostatniego zlodowacenia - bałtyckiego (Vistulianu).
Skład mechaniczny gleb występujących na terenie Nadleśnictwie to głównie piaski luźne i słabo gliniaste, nie podścielone do dwóch metrów głębokości, żadnymi utworami mocniejszymi, występują one na obszarze około 9800 ha, tj. 52% powierzchni.
W toku prac gleboznawczych wyodrębniono 21 typów i 57 podtypów gleb. Bezwzględnie dominują gleby rdzawe, gdyż zajmują 63% powierzchni, ponadto występują gleby płowe (7%), brunatne właściwe (6,2%), deluwialne (4%), bielicowe (3,8%), torfowe (3,2%), murszowe (1,9%), murszaste (1,6%), mady rzeczne (1,7%) i inne (7,6%).
Gleby historycznie leśne - występują na powierzchni 13217,19 ha (75%), zaś gleby porolne zajmują 4283,52 ha (25%).
Warunki termiczne na terenie Nadleśnictwa są zróżnicowane, część zachodnia położona w bezpośrednim sąsiedztwie doliny Wisły oraz obszar Basenu Grudziądzkiego są wyraźnie cieplejsze, część wschodnia położona wyżej ma średnie roczne temperatury niższe.
Zachodnia część Nadleśnictwa, która rozciąga się wzdłuż krawędzi Doliny Wisły, oraz tereny położone w Basenie Grudziądzkim charakteryzują się niskimi rocznymi opadami atmosferycznymi (Grudziądz 442 mm) - w strefie tej leży 41% lasów nadleśnictwa, dalej w kierunkach wschodnim i północnym opady stopniowo rosną i osiągają 510 mm w Łasinie, 566 mm w Biskupcu Pomorskim, 585 mm w Gardei i 670 mm w rejonie Nowego Miasta Lubawskiego.
Dominującym typem siedliskowym jest LMśw, który występuje na 40% powierzchni, udział siedlisk żyznych tzw. „lasowych” wynosi łącznie 70%.
W składzie gatunkowym lasów przeważa sosna, jej udział wynosi około 72% .Obecny udział sosny w drzewostanach jest wyższy o 22% niż wskazują na to warunki siedliskowe, również brzozy i olchy jest więcej (+7,6%) niż to wynika z jakości siedlisk. W niedoborze są natomiast dąb (-12,5%), i buk (-20,6%).
Siedliska zniekształcone (słabo zmienione) występują na powierzchni 8838ha, tj. 50,5%, w tym siedliska zniekształcone na gruntach porolnych stanowią 37% (3234 ha). Największe odstępstwa od normy występują w BMśw (88%), LMśw (55%) i Lśw (37%).
Dane powyższe obrazują skalę problemów w zakresie przebudowy drzewostanów z jakimi przyjdzie się uporać obecnemu i przyszłym pokoleniom leśników.
Przedmiotem niniejszego opracowania jest przebudowa drzewostanów z zastosowaniem rębni. (Słownik encyklopedyczny dla leśników, drzewiarzy i myśliwych), jako przebudowę określa, cyt. "planowaną zmianę składu gatunkowego, ustroju(pod względem wieku), i formy (pod względem rozmieszczenia gatunków) drzewostanu dokonywaną za pomocą szeregu czynności techniczno-gospodarczych" W 10-leciu (1997-2006) zaplanowano do przebudowy 1890 ha drzewostanów o składzie gatunkowym niedostosowanym do siedliska.
Zakres powierzchniowy tych prac przedstawia tabela
Cel hodowlany jaki należy osiągnąć w danyc warunkach siedliskowych, określa gospodarczy typ drzewostanu - wyznacza on docelowy skład gatunkowy uprawy który powinien zostać osiągnięty pod koniec okresu odnowienia.
Realizując ten cel należy dążyć do obniżenia i rozproszenia ryzyka hodowlanego, przez co należy rozumieć sadzenie możliwie dużej ilości gatunków na właściwym siedlisku (Bernadzki 2000).
Typy gospodarcze drzewostanów oraz docelowe składy gatunkowe upraw zatwierdzone zostały przez I Komisję Techniczno-Gospodarczą.
Na I KTG określone zostały również rodzaje rębni, okresy odnowienia i nawroty cięć, jakie należy stosować dla poszczególnych typów siedliskowych lasu. Przyjęto, że w Nadleśnictwie Jamy zastosowanie będą miały rębnie Ib(Bs, Bśw, Ol), Id(BMśw), IIa, IIb(LMw, Lśw, Lw, Olj), IIe, IId (BMw, LMśw, oraz Lśw w drzewostanach wymagających przebudowy). Przewiduje się również stosowanie rębni III d w drzewostanach z udziałem dębu i buka, dobrej jakości (1,2), różnowiekowych, o zróżnicowanym składzie gatunkowym, a także w lasach ochronnych.
`Dobór właściwej rębni do przebudowy konkretnego drzewostanu, napotyka niekiedy na poważne trudności, dzieje się tak dlatego, że rębnie opracowane zostały dla drzewostanów modelowych, my natomiast często gospodarzymy w drzewostanach o zniekształconym składzie gatunkowym. Przyczyn takiego stanu rzeczy należy upatrywać w nadmiernej pinetyzacji i monotypizacji lasów, oraz hodowli w lasach zbyt dużej ilości zwierzyny płowej, która w przeszłości skutecznie eliminowała z upraw dąb, jesion i inne gatunki liściaste.
Kolejnym problemem, niekiedy trudnym do rozwiązania jest "operatowy plan cięć", w którym poza lokalizacją cięcia, rodzajem rębni i powierzchnią manipulacyjną określa się także powierzchnię do odnowienia i masę grubizny do pozyskania . Często jest tak, że brakuje korelacji między planowaną w 10-leciu powierzchnią do odnowienia, a przyjętym okresem odnowienia dla poszczególnych gatunków.
Prowadząc przebudowę drzewostanów za pomocą rębni częściowych, a także rębni Id, nie można kierować się ściśle planem pozyskania grubizny, jaki określono w operacie, bo to ile pozyskamy drewna zależne jest od rodzaju cięć odnowieniowych, jakie będziemy wykonywać i okresu odnowienia niezbędnego dla wyhodowania uprawy.
Ponadto przy zakładaniu gniazd lub wykonywaniu cięć częściowych, w pierwszej kolejności lokalizuje się je w naturalnie powstałych lukach i przerzedzeniach, stąd pobór masy z 1 ha w pierwszych cięciach odnowieniowych jest niski, a rośnie dopiero w kolejnych cięciach odsłaniających i uprzątających.
Przystępując do wyboru rębni, należy wyjść z docelowego składu gatunkowego przyszłego drzewostanu, a następnie w zależności od wymagań ekologicznych poszczególnych gatunków i wieku ich rębności ustalić kolejność odnawiania oraz dokonać wyboru najodpowiedniejszych cięć odnowieniowych (gniazdowych, częściowych, przerębowych, zupełnych). Dopiero po ustaleniu kolejności odnowienia poszczególnych gatunków i określenia dla nich najkorzystniejszych cięć odnowieniowych można przystąpić do wyboru rębni najbliższej naszym potrzebom.
Wątpliwości wokół stosowania lub nie, odnowienia sztucznego pod osłoną drzewostanu wyjaśnia Puchalski, cyt. "Nie można stawiać pytania alternatywnie: zrąb zupełny albo odnowienie naturalne pod drzewostanem, ponieważ odnowienie sztuczne nie zawsze musi łączyć się ze zrębem zupełnym; można przecież odnawiać drzewostan sztucznie, wykorzystując ekologiczne zalety techniki naturalnego odnowienia i stosować uprawę pod górną lub boczną osłoną , np. w rębni brzegowo -smugowej lub sztucznej rębni gniazdowo - pasowej"
W Nadleśnictwie Jamy przebudowa drzewostanów prowadzona jest przy zastosowaniu następujących rębni:
- zupełnej gniazdowej - Id
- częściowej - wielkopowierzchniowej - IIa
-
- częściowej pasowej - II bgniazdowo-częściowej - IIe
- stopniowej gniazdowej - udoskonalonej - IIId
Rębnia zupełna gniazdowa (Id) stosowana jest do przebudowy litych sośnin rosnących na siedlisku BMśw na drzewostany mieszane z udziałem do 20% dębu bezszypułkowego i 10% buka.
Rębnie częściowe wielkopowierzchniowa (IIa) i pasowa (IIb) służą do przebudowy litych olchszyn rosnących na siedlisku OlJ na drzewostany mieszane z przewagą jesionu (około 60%), oraz do przebudowy drzewostanów o zniekształconym składzie gatunkowym rosnących na siedliskach LMśw, LMw, Lśw, Lw, Lł, gdzie pod osłoną górną należy odnowić dąb w ilości ponad 30% oraz gatunki cienioznośne, w tym buka.
Rębnia gniazdowo-częściowa (II e) jest najpowszechniej stosowaną do przebudowy litych sośnin rosnących na siedliskach LMśw, LMw, Lśw, na drzewostany mieszane z udziałem do 30% dębu szypułkowego oraz buka.
Rębnia stopniowa gniazdowa udoskonalona (III d) stosowana jest do przebudowy drzewostanów mieszanych i różnowiekowych oraz w lasach glebochronnych, na siedliskach (LMw, Lśw, Lw, LŁ).
Szczegółowe zasady wykonania rębni.
Z cięciami rębnymi należy wkraczać do drzewostanów wyłącznie dla osiągnięcia konkretnego celu hodowlanego. Przed przystąpieniem do cięć należy wyznaczyć w drzewostanie i nanieść na szkic miejsca sadzenia poszczególnych gatunków głównych oraz biogrupy i ekotony, a także granice transportu i szlaki zrywkowe.
1. Rębnie częściowe - IIa i IIb w drzewostanach bukowych.
Rębnia IIa jest najodpowiedniejszą rębnią dla buka. Realizuje się ją w czterech etapach:
Etap I - cięcia przygotowawcze prowadzone są w kilku nawrotach, w okresie trzebieży późnych lub w ostatniej klasie wieku wyznaczającej kolej rębu - trwają 6 do 10 lat. Usunięciu podlegają przede wszystkim drzewa złej jakości z drzewostanu głównego. Intensywność cięć przygotowawczych odpowiada intensywności trzebieży. Drzewa po wykonanym zabiegu powinny lekko stykać się gałęziami. Pozostawia się drzewostan podrzędny, jako osłonę gleby. W nadmiernie zwartych buczynach gromadzi się gruba warstwa nierozłożonych liści która utrudnia kiełkowanie nasion. Optymalna grubość ściółki nie powinna przekraczać 3 do 6 cm. Za dobry wskaźnik sprawności gleby przyjmuje się runo w skład którego wchodzą: szczawik zajęczy, zawilce, gajowiec żółty, tj. rośliny charakterystyczne dla wiosennego aspektu runa. Na zbyt duże prześwietlenie drzewostanów rosnących na siedliskach świeżych (og6 - LMśw 1 i Lśw 1), skutkiem czego jest nadmierne przesuszenie ściółki i wierzchnich warstw gleby, w tym poziomu próchniczego, wskazują światłożądne trawy, szczególnie wiechlina gajowa i prosownica rozpierzchła, natomiast na siedliskach opadowo silnie świeżych (og5) z wysokim poziomem wody glebowo-opadowej (LMśw 2, Lśw 2) glebę silnie zachwaszczają sity. Zarówno nadmierne przesuszenie jak i uwilgotnienie gleb, w wyniku nieprawidłowo wykonanych cięć obsiewnych, niekorzystnie wpływa na rozwój odnowienia naturalnego.
Etap II - cięcia obsiewne wykonuje się w roku obfitego urodzaju nasion buka. Drzewostan przerzedza się równomiernie na całej powierzchni, usuwając głównie drzewa opanowane oraz w miarę potrzeby pojedyncze drzewa z drzewostanu głównego. Po cięciu wskaźnik zadrzewienia powinien osiągnąć wartość około 07-08 . Nadmierne przerzedzenie drzewostanu stwarza zagrożenie dla młodego pokolenia ze strony przymrozków oraz konkurencji uciążliwych roślin ( malin, jeżyn, i traw ). Przed opadnięciem nasion można mineralizować glebę przy użyciu pługa talerzowego lub brony talerzowej.
Etap III - pierwsze cięcie odsłaniające wykonuje się zimą trzeciego roku po obsiewie. W sumie należy wykonać dwa lub trzy cięcia odsłaniające, w odstępach 3 do 5 letnich.
Etap IV - cięcie uprzątające wykonuje się po 15 do 20 latach od obsiewu, gdy odnowienie naturalne będzie miało 1 do 2 metra wysokości. Warunkiem jest jednak osiągnięcie zwarcia w kępach podrostu, gdyż zapobiega ono nadmiernemu zachwaszczeniu, a co za tym idzie rozmnoży gryzoni które potrafią unicestwić odnowienia naturalne buka niekiedy na dużych powierzchniach. Takie przypadki miały miejsce, w Nadleśnictwie Jamy, w latach siedemdziesiątych.
Cięcie uprzątające nie może być jednak opóźnione, samotnie stojące buki ulegają zgorzeli słonecznej, a szkody w podroście są tym większe im jest on bardziej wyrośnięty. Ujmując bardziej obrazowo najkorzystniej jest odsłaniać podrosty o wysokości 1,5 do 2,0 m które po przygięciu do ziemi nie łamią się lecz po jakimś czasie powstają.
2. Rębnia II a i II b w drzewostanach dębowych
Etap I - cięcia przygotowawcze wykonuje się w klasie wieku wyznaczającej kolej rębu. Drzewostan przerzedza się tak, aby wskaźnik zadrzewienia wynosił około 08.
Etap II - cięcia obsiewne należy wykonać, gdy w danym roku owocuje przynajmniej 50% drzew, intensywność cięcia nie powinna przekroczyć 10 -15%. Glebę można mineralizować przy pomocy brony lub pługa talerzowego. Jeżeli jest dużo zwierzyny, szczególnie dzików drzewostan powinien zostać ogrodzony.
Etap III - cięcia odsłaniające - pierwsze cięcie wykonuje się wiosną po udanym obsiewie, jego intensywność powinna doprowadzić do obniżenia zadrzewienia poniżej 05, tak aby do dna lasu dochodziło około 50 do 70% pełnego światła. Utrzymanie przy życiu odnowienia naturalnego przy mniejszym dostępie światła jest wątpliwe. Następne dwa cięcia odsłaniające wykonuje się w odstępach 5 - 7 letnich, w zależności od stanu odnowienia. Tak intensywne cięcia odsłaniające z jednej strony skracają znacznie okres odnowienia do 10-15 lat, z drugiej zaś niosą ryzyko silnego zachwaszczenia się gleby i w przypadku przepadnięcia nalotów utrudniają ponowne odnowienie naturalne. Ryzyko musi podjąć hodowca. Dlatego bardziej "bezpieczną" wydaje się rębnia IId, gdyż intensywne przerzedzanie drzewostanu wykonywane jest tylko w gniazdach, a nie na całej powierzchni strefy.
Etap IV - cięcie uprzątające - należy wykonać gdy podrost osiągnie 1.5 do 2.0 metrów wysokość oraz zwarcie - podobnie jak przy buku i jednocześnie zachowuje jeszcze wiotkość. Całkowity okres odnowienia wyniesie 10 do 15 lat.
3. Rębnia częściowo gniazdowa II d
Polega na wykonaniu cięć częściowych - gniazdami, w kępach buka lub dębu występujących w drzewostanach z przewagą sosny lub innych gatunków. Cięcia te mają na celu zainicjowanie odnowienia naturalnego gatunków ciężkonasiennych. Po uzyskaniu przez podrosty dębu lub buka na gniazdach parametrów opisanych przy okazji omawiania rębni II a, b pozostała oowierzchnia drzewostanu wycinana jest cięciem zupełnym i odnawiana jest sztucznie zgodnie z docelowym składem gatunkowym.
Etap I - cięcie przygotowawcze w kępach dębu i buka należy wykonać w klasie wieku wyznaczającej kolej rębu.
Etap II - cięcie obsiewne i cięcia odsłaniające wykonuje się na zasadach określonych dla rębni IIa,b.
Etap II I- cięcie odsłaniające w kępach odnowienia naturalnego dębu i buka - drzewostan pomiędzy kępami usunąć cięciem zupełnym i odnowić zgodnie z typem gospodarczym.
Całkowity okres odnowienia wyniesie w przypadku dębu i buka 15-20 lat.
4. Rębnie: zupełna gniazdowa I d i gniazdowo częściowa II e
W przypadku Nadleśnictwa Jamy wykonanie rębni Id ograniczone zostało do drzewostanów rosnących na siedliskach BMśw. Natomiast rębnię IIe zaplanowano dla drzewostanów na siedliskach "lasowych" gdzie udział odnowienia dębu w gniazdach nie przekracza 30% - ograniczenie to nakładają ZHL, § 38, w trosce o zachowanie odporności mechanicznej drzewostanu. W przypadkach gdy udział dębu wzrasta > 30% bardziej wskazane wydaje się wykonanie jednej z następujących rębni II b lub II d ze sztucznym odnowieniem dębu pod osłoną drzewostanu lub III d ze względu na długi okres odnowienia (do 40 lat) ,a co za tym idzie możliwość dwukrotnego założenia gniazd w odstępie 20-letnim.
W rębniach gniazdowych bardzo ważne znaczenie ma wielkość zakładanych gniazd, wpływa ona w zasadniczy sposób na kształtowanie światła, temperatury i wilgotności, czyli korzystnego mikroklimatu dla rozwoju młodego pokolenia lasu.
Miarą ekologiczną warunków panujących w gnieździe jest wysokość otaczającego drzewostanu.
Światło - intensywność światła w gniazdach wzrasta szybko wraz ze zwiększaniem się średnicy gniazda do 1-1.5 wysokości otaczających go drzew, po czym nasila się dalej, ale w wolniejszym tempie. Największe ilości promieniowania otrzymuje północna strona gniazd, najmniejsze południowa.
Temperatura - tylko luki powstałe z wycięcia jednego lub dwóch drzew mają mikroklimat otaczającego drzewostanu. Ze zwiększającą się wielkością gniazda promieniowanie bezpośrednie i rozproszone dociera coraz efektywniej do środka gniazda. Nocne wypromieniowanie zwiększa się, czego następstwem jest spadek temperatury w nocy.
W miarę zwiększania się powierzchni gniazda rośnie zagrożenie przez przymrozki, przy czym niebezpieczeństwo jest największe w środku gniazda, brzeg północny jest cieplejszy niż południowy. Przy stosunku średnicy gniazda (D) do wysokości drzewostanu(h) równym 1/2, temperatura w gnieździe wzrasta do ponad 5 stopni w porównaniu z temperaturą drzewostanu. Dopiero przy stosunku D:h=3 następuje wymieszanie powietrza i różnica temperatury w porównaniu z drzewostanem zmniejsza się. W nocy, w gniazdach o stosunku D:h=2 stwierdzono największe, w porównaniu z drzewostanem temperatury ujemne.
Gniazdo o dłuższej średnicy zorientowanej wschód - zachód ma niższe temperatury maksymalne aniżeli gniazdo wydłużone na kierunku północ-południe.
Wilgotność powietrza - w lukach i małych gniazdach, lepiej naświetlanych i ogrzewanych, a zarazem charakteryzujących się silniejszymi ruchami powietrza, parowanie jest z reguły większe niż wewnątrz drzewostanu. W gnieździe o średnicy 1.5 wysokości drzewostanu parowanie w północnej, bardziej nasłonecznionej połowie gniazda przekraczało podczas ciepłych dni letnich o 10 i więcej procent parowanie na sąsiedniej powierzchni otwartej. W małym gnieździe o średnicy 0.8 wysokości drzewostanu parowanie stanowiło tylko około 90% parowania terenu otwartego, zaś w drzewostanie o zwarciu 0.8 kształtowało się na poziomie 80-85%. parowania na powierzchni otwartej.
Wiatr - łącznie z temperaturą i opadami przyczynia się do powstania w gniazdach swoistego mikroklimatu, który w zależności od wielkości gniazda może być bardziej lub mniej korzystny dla odnowienia zarówno naturalnego, jak i sztucznego. Najkorzystniejsze stosunki mikroklimatyczne występują tylko w mniejszych gniazdach o średnicy około 14 metrów , w których gleba nie utrzymuje bezpośredniego promieniowania, a klimat otoczenia (drzewostanu) wywiera jeszcze bardzo silny wpływ.(Puchalski 1975)
Szczegółowe zasady wykonania rębni I d i II e
Etap I - wycięcie gniazd dla odnowienia dębu. Gniazda należy lokalizować, w oparciu o mapę glebowo - siedliskową, w miejscach najkorzystniejszych dla odnowienia dębu. Kształt gniazd powinien być owalny lub zbliżony do elipsy. Zorientowanie przestrzenne - dłuższa średnica ze wschodu na zachód, krótsza z północy na południe. Gniazda w kolejnych szeregach wycina się nieregularnie, tak aby nie tworzyły ciągów zgodnie z kierunkiem panujących wiatrów. W miarę możliwości, dla założenia gniazd należy wykorzystywać powstałe luki i przerzedzenia, nie zakłócając jednak zbytnio przyjętego ładu przestrzennego. Wielkość gniazd nie powinna przekraczać 8 -12 arów (wyjątkowo 15 ar.). Krótsza średnica (N-S) nie może być większa od 0.8 wysokości otaczającego drzewostanu. Średnica ( E-W ) nie powinna przekraczać podwójnej wysokości otaczającego drzewostanu. Większe gniazda (około 12 - 15 arów ), można zakładać w bardzo wysokich drzewostanach o pionowym zwarciu, mniejsze ( 8 - 10 arów) w drzewostanach prześwietlonych, o przerwanym zwarciu i braku drugiego piętra. Gdy zaistnieje konieczności założenia gniazd na stoku o wystawie południowej lub w obniżeniach terenu narażonych na powstawanie zmrozowisk, a także w sąsiedztwie powierzchni otwartych (pola, uprawy leśne) lub rozległych lukach należy pozostawić około 30% drzew dla osłony (tzw. cienniki), mogą to być drzewa z pierwszego, jak i drugiego piętra drzewostanu. Lokalizując gniazda należy omijać cenne domieszki (nasienniki) dębu, buka, jesionu, lipy, jaworu i inne, które mogą być wykorzystane do odnowienia naturalnego tych gatunków. Należy usunąć z bezpośredniego sąsiedztwa gniazd drzewa nisko ugałęzione lub podkrzesać im gałęzie do wysokości 6 metrów, aby nie zwisały nad uprawą gdyż hamują wzrost młodych drzewek. Odstęp między gniazdami powinien wynosić, dwie wysokości otaczającego drzewostanu, co przy udziale gniazd wynoszącym 30% jest praktycznie niemożliwe - lecz nie mniej niż jedną wysokość. Łączna powierzchnia gniazd musi wynikać z udziału dębu w gospodarczym typie drzewostanu. Obowiązuje zasada, że na gnieździe sadzi się tylko jeden gatunek.W przypadkach, gdy udział dębu jest mniejszy niż 30%, a dla uzyskania "klasy odnowienia" w rębniach gniazdowych odnowione powinno zostać 30% powierzchni, wskazane jest wysadzić jednocześnie z dębem inny gatunek główny np. 10% buka - pod osłoną drzewostanu. Cząstkowy okres odnowienia wyniesie około 7 do10 lat.
Etap II - po uzyskaniu przez dąb na gniazdach 1,5 do 2,0 metrów wysokości, należy wykonać na powierzchni międzygniazdowej cięcia częściowe w formie kęp i odnowić naturalnie lub sztucznie buka oraz inne gatunki główne (np. lipę) i domieszkowe (np. klon, jawor, świerk i inne). Kępy bukowe należy lokalizować pomiędzy istniejącymi gniazdami dębowymi (mogą do nich przylegać ), w miejscach najbardziej korzystnych dla odnowienia buka - ustalonych na podstawie map glebowo - siedliskowych. Kształt kęp bukowych powinien być owalny, w szczególnych warunkach terenowych dopuszcza się nieregularny, z wykorzystaniem naturalnych luk i przerzedzeń o średnicy nie przekraczającej wysokości otaczającego drzewostanu. Wielkość poszczególnych kęp gatunków głównych nie powinna przekraczać kilkunastu arów, a ich łączna powierzchnia powinna wynikać z udziału danego gatunku w docelowym składzie gatunkowym uprawy. Przerzedzenie drzewostanu powinno odpowiadać wymaganiom ekologicznym odnawianego pod jego osłoną gatunku. W przypadku buka powinno wynosić około 08 wskaźnika zadrzewienia, tak aby korony sosen stykały się podczas silnego wiatru. Osłona z gatunków liściastych: graba, lipy i innych ( poza brzozą) powinna mieć zwarcie około 06. W cięciu tym należy usunąć nadmiar graba, lipy, jaworu, brzozy, których łatwość obsiewania się może zagrozić odnowieniu. Jeżeli sadzimy buka w bezpośrednim sąsiedztwie gniazd dębowych to w miarę możliwości, dla lepszego ocienienia, od strony południowej gniazda. W II etapie należy również odsłonić istniejące już gniazda dębowe, wycinając wokół każdego z nich pas drzew o szerokości 3-5 metrów (3 metry od strony północnej, 5 metrów od południowej) przestrzeń tą jeżeli nie odnowiła się naturalnie, można odnowić sztucznie. Opóźnianie tej czynności powoduje, że wzrost uprawy na obrzeżu gniazd jest zbyt słaby, a część drzewek w ogóle obumiera. Zdarza się w praktyce niestety i tak, że niektóre gniazda zostają zapomniane i przez wiele lat, aż do drągowiny nie są odsłaniane, po wycięciu otaczającego drzewostanu porastają "wilkami" które źle wpływają na jakość techniczną drewna. Wilgotniejsze mikrosiedliska należy wykorzystać dla odnowienia wiązu, jaworu i jesionu. Gatunki pomocnicze - pielęgnacyjne (np.lipa, klon), należy wysadzać grupowo po 5-10 sztuk razem z gatunkiem głównym np. dębem lub bukiem. Także cenne domieszki biocenotyczne (np. dzika grusza, jabłoń płonka, jarząb brekinia) wskazane jest sadzić pojedynczo lub grupowo, po kilka sztuk, w ogrodzonych gniazdach dębowych. Cząstkowy okres odnowienia wyniesie 7 do 10 lat.
Etap III - cięcie uprzątające wykonać na powierzchni między kępami dębu i buka oraz nad bukiem i odnowić sosną oraz światłożądnymi gatunkami domieszkowymi (md, dg). Cząstkowy okres odnowienia wyniesie około 5 lat. Całkowity okres odnowienia wyniesie 15 do 20 lat.
5. Rębnia stopniowa gniazdowa udoskonalona - III d
Rębnia stopniowa gniazdowa służy do elastycznego stosowania różnych form cięć (gniazdowych, częściowych, przerębowych, zupełnych) i odnawiania naturalnego lub sztucznego drzewostanów. Wszystkie cięcia powinny być dostosowane do właściwości biologicznych sadzonych gatunków drzew oraz warunków siedliskowych. Odnowienie prowadzone jest na strefach o ograniczonej szerokości, a tylko wyjątkowo na całej powierzchni drzewostanu.Przed przystąpieniem do cięć, dla zachowania ładu przestrzennego należy wyznaczyć granice transportu oraz szlaki zrywkowe. Cięcia należy prowadzić od granicy transportu w kierunku dróg wywozowych Cięcia są prowadzone w nawrotach 3 - 6-letnich. Okres odnowienia wynosi 20 - 40 lat.
W Nadleśnictwie Jamy dotychczas objęto przebudową około 700 hektarów drzewostanów. Założono 217 hektarów upraw w gniazdach oraz 215 hektarów pod osłoną. Odnowienie naturalne w drzewostanach rębnych, w formie nalotów i podrostów występuje na powierzchni 133 hektarów.
Główne zagrożenia, jakie występują przy tego typu sposobie zagospodarowania lasu to szkody powodowane w uprawach przez zwierzynę płową, która jest w stanie unicestwić odnowienia dębowe w gniazdach i znacznie wydłużyć okres przebudowy drzewostanu, oraz brak konsekwencji w realizacji kolejnych cięć odnowieniowych.
Literatura:
- Bernadzki E., 2000: Cięcia odnowieniowe. Poradnik leśniczego, Warszawa
- Jaworski A., 1995: Charakterystyka hodowlana drzew leśnych, Kraków.
- Puchalski T., 1972: Rębnie w gospodarstwie leśnym.
- Puchalski T., Prusinkiewicz Zb., 1975: Ekologiczne podstawy siedliskoznawstwa leśnego,Warszawa.
- Słownik Encyklopedyczny dla leśników drzewiarzy i myśliwych, 1959, Warszawa.
- Szymański St., 1992: Wyjaśnienia do rębni stopniowych wprowadzonych do Zasad Hodowli Lasu z 1988 r. Sylwan 6
- Zasady Hodowli Lasu, 1988 Warszawa
Autor: mgr inż. Andrzej Tarnawski - Nadleśnictwo Jamy
Opublikowano dnia: 2005-10-05 09:11:55 przez: Janusz Matyjasik
Reklama
Partnerzy
Polecamy
